ذبيح الله صفا

1234

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

26 - دهستانى مؤيّدى مولانا حسين بن اسعد ( يا : سعد ) بن الحسين الدّهستانى المؤيّدى نويسنده و مترجم اواخر قرن هفتم هجرى است . وى اسم و نسب خود را در مقدمهء ترجمهء كتاب الفرج بعد الشدّة به همين نحو آورده است . از حال او اطّلاع كافى در دست نيست ولى از مقدمه‌يى كه بر ترجمهء الفرج بعد الشدّة نوشته روشن مىشود كه او معاصر و مورد حمايت عزّ الدين طاهر فريومدى وزير خراسان در عهد ايلخانان بود . خواجه عزّ الدين طاهر فريومدى از عهد حكومت امير ارغون آقا ببعد متصرّف اعمال ديوانى خراسان بود و چنان كه مىدانيم امير ارغون آقا از حكّامى است كه در فترت ميان حملات چنگيز و مأموريت هولاگو بر نواحى مفتوحهء مغول در ماوراء النهر و ايران حكومت داشتند و او از سال 641 به اين سمت معلوم شد و تا عهد هولاگو در مقام خود باقى بود و بنابراين خواجه عزّ الدين طاهر از همين اوان بدولت مغول در خراسان خدمت مىكرد و بنابر نقل فصيح خوافى در ذيل حوادث سال 663 در عهد ايلخانى اباقا خان سمت وزارت خراسان برعهدهء او گذارده شد و بعد از وى منصب وزارت خراسان بخواجه وجيه الدين زنگى بن طاهر رسيد كه وفاتش را فصيح خوافى در ذيل حوادث سال 719 آورده است . مولانا حسين بن اسعد دهستانى معاصر همين خواجه عزّ الدين طاهر و شايد هم پسرش وجيه الدين زنگى بود و بنابراين زندگانى او در نيمهء دوم قرن هفتم مسلّم است و او كتاب ترجمهء فرج بعد از شدّت را بنام خواجه عزّ الدين ترتيب داد . كتاب الفرج بعد الشدّة را اصلا قاضى ابو على محسن بن على بن داود التّنوخى ( م 384 ه . ) به عربى نوشته و نور الدّين محمد بن محمد عوفى آن را بپارسى درآورده